Online Nepali Literature Forum
   

Users Online : 1
| More
अक्षरको आकार:   - | +
इतिहास/संस्कृति
जापानी मिथक र वैदिक साहित्य (मिचिहिरो नारिता) - [2006-12-27]

जापानको इतिहासमा …तेन्नो' अर्थात् सम्राटको विशेष महìव रहँदै आएको छ । अहिले जापानको राष्ट्रिय प्रतीकका रूपमा रहेका सम्राट प्राचीनकालदेखिर् वर्तमानकालसम्म लामो इतिहासको क्रममा विकसित ह’ँदै आएको जापानको विशिष्ट परम्परा हो । सम्राटको वंशपरम्पराले जापानको इतिहासमा महìवपर्ूण्ा भूमिका निर्वाह गर्दै आएको देखिन्छ । इतिहासका हरेक घटना सम्राटको वंशपरम्परासँग गाँसिएको ह’नाले त्यसलाई जापानी इतिहासको केन्द्रीय स्तम्भका रूपमा मान्न सकिन्छ । सम्राटको वंशपरम्पराबारे ऐतिहासिक दृष्टिकोणबाट अवलोकन गर्नका लागि जापानकेा सबैभन्दा प’रानो ऐतिहासिक ग्रन्थ …कोजिकी' को अन’सन्धान नै आवश्यक ह’न्छ । …कोजिकी' को शाब्दिकर् अर्थ …प’राना घटनाहरूको आलेख' हो । अर्थात् जापानी मिथक वा किंवदन्तीहरूको सङ्ग्रह हो । खासगरी …कोजिकी' मा जीवित देवता मानिने सम्राटहरूको वंशपरम्पराको मूल तथा वंशचरित्रका बारेमा उल्लेख गरिएको छ । त्यसका अतिरिक्त मानवको सृष्टिकथा वा जापानको स’रुआतकथा जस्ता प्राचीन मिथकहरू पनि समावेश गरिएका कारण …कोजिकी' लाई जापानको इतिहासको मूल ग्रन्थ भनिएको छ ।



वास्तवमा …कोजिकी' को प्रकाशनर् इसाको ७१२ सालमा भएको हो तापनि त्यसमार् इसापर्ूवका मिथक वा किंवदन्तीहरूको उल्लेख पनि रहेको छ । ती मिथकहरू संसारका अरू क्षेत्रमा रहेका मिथकहरूसँग त’लना गर्दा तिनीहरूबीच केही समानता देखिएको क’रा कतिपय विद्वान्हरूद्वारा प्रस्त’त गरिएको छ । त्यसमा पनि विशेषरूपले वैदिक साहित्यको ूलो प्रभाव रहेको अन’मान गरिएको छ । संसारको सृष्टिका बारेमा …कोजिकी' मा यस्तो मिथक रहेको छ । यो संसार केवल हिलोको पानी मात्र ह’ने अवस्थामा परमर् इश्वरको आदेशाअन’सार …इजानागी' र …इजानामी' भन्ने देव–देवीले खड्गबाट सम’द्रलाई मन्थन गर्दा क्रमशः सम’द्रको पानी जम्दै गयो र त्यो खड्गमा लागेका पानीका थोपाहरू जमेर द्वीपमा परिणत भए । ती द्वीपहरू नै जापानका द्वीपहरूका स’रुआत ह’न् । त्यसपछि …इजानागी' र …इजानामी'ले त्यस द्वीपमा बसोबास गर्न थाले रर् र्सवप्रथम उनीहरूले मानवको सृष्टि गरे भन्ने किंवदन्तीको उल्लेख गरिएको छ । उक्त किंवदन्तीलाई त’लनात्मक दृष्टिले हर्ेदा सम्भवतः दर्’इवटा हिन्द’ मिथकहरूको प्रसङ्गसँग मिल्दछ जस्तो देखिन्छ । सम’द्रलाई मन्थन गर्ने कथाको प्रसङ्ग भागवत, अग्नि, मत्स्य आदि प’राणहरूमा उल्लिखित देवता र अस’रहरूको सम’द्र–मन्थनको कथाको सर्न्दर्भसँग मिल्दछ । ती प’राणमा उल्लिखित सम’द्र– मन्थनद्वारा जमेको पानीको थोपा रत्नमा परिणत भएको क’रा उक्त जापानको द्वीपको स’रुआतको कथाको पृष् भूमिमा रहेको अन’मान गर्न सकिन्छ । साथै मानवसृष्टिको सम्बन्धमा …इजानागी' र …इजानामी'ले पानीले घेरिएको त्यो द्वीपमा बसोबास गरी यस पृथ्वीमा र्सवप्रथम सन्तानको जन्म गराएको क’रा शतपथब्राहृमण -१।८।१–१०) मा उल्लेख गरिएको मन’ष्यको मूल प’रुष मानिने …मन’'को मिथकसँग मिल्दछ ।



एउटा माछाको सल्लाहअन’सार जलप्रलयका लागि पानीजहाजको तयारी गरेका मन’ले बाढीबाट बाँचेर हिमालमा प’गी आˆनो तपोबलले यज्ञको माध्यमद्वारा यज्ञको सन्तानको सृष्टि गरे भन्ने उल्लेख छ । यसै प्रसङ्गमा पनि दर्’इ मिथकबीच मानवसृष्टिको सर्न्दर्भबारे केही समानता देखिन्छ । माथि वर्ण्र्ाागरिएझैँ जापानको सम्राटको वंशपरम्परा तथा वंशचरित्रको उल्लेख …कोजिकी' मा छ । जापानको सम्राट र्सर्ूयवंशका ह’न् भन्ने क’रार् र्सवविदित छ । परन्त’ विभिन्न सम्राटहरूमध्ये विशेष गरी …ओजिन् तेन्नो' -सम्राट् ओजिन)लाई नै र्सर्ूयका अवतार ह’न् भनेर …कोजिकी' मा वर्ण्र्ाागरिएको छ । …ओजिन् तेन्नो'को जन्म वर्तमान क्य’स्यूमा भएको थियो । जन्मिनासाथ उनको शरीरमा मास’को कवच भएको थियो भनिन्छ । त्यो क’रा …महाभारत' मा उल्लिखित र्सर्ूयद्वारा उत्पन्न कर्ण्र्ााे शरीर जन्मदेखि नै कवच र क’ण्डलबाट य’क्त थियो -१।६३।९८) भन्ने प्रसङ्गसँग मिल्दछ । जे होस् …ओजिन् तेन्नो' य’द्धमा सिपाल’ साहसी सम्राटका रूपमा प्रसिद्ध छन् र तिनलाई र्सर्ूयका प्रतीकका रूपमा वर्ण्र्ाागरिएको छ । साथै …ओजिन् तेन्नो'की आमा …जिन्ग’ कोगो' अर्थात् …जिन्ग’ महारानी'का सर्न्दर्भमा पनि वैदिक मिथकको केही प्रभाव देख्न सकिन्छ । वास्तवमा …जिन्ग’ कोगो'को वर्ण्र्ााा वैदिक साहित्यमा उल्लिखित देवी …उषा'को झलक देख्न सकिन्छ । काव्यात्मक दृष्टिकोणबाट हर्ेर्ने हो भने वैदिक साहित्यमा …उषा'लाई र्सर्ूयकी आमाका रूपमा वर्ण्र्ाागरिएको छ । र्सर्ूयलाई जन्माउने देवी भन्ने मन्त्र ऋग्वेदमा रहेको छ । - ऋग्वेद संहिता ।मं. ४ । सू. ५१, ५२) तर्सथ माथि व्याख्या गरिएका …ओजिन् तेन्नो' तथा …जिन्ग’ कोगो'को वर्ण्र्ााा वैदिक साहित्यमा उल्लिखित र्सर्य तथा उषाको सम्बन्धको धारणा रहेको अन’मान गर्न सकिन्छ ।



साथै …कोजिकी' मा …जिन्ग’ कोगो'ले जापानको पश्चिममा रहेको विदेशलाई आक्रमण गरेको घटनाको उल्लेख गरिएको छ ज’न देश वर्तमान कोरियामा अवस्थित थियो । …कोजिकी' मात्र नभई …ह’दोकी' नामक प्राचीन ग्रन्थमा पनि …जिन्ग’ कोगो'ले रातो कवच लगाएर रातो पानीजहाजमा चढी रातो सम’द्र पार गर्दै आक्रमण गरी पश्चिमको देशलाई आˆनो कब्जामा राखिन् भनेर विस्तृत वर्ण्र्ाागरिएको छ । वास्तवमा उक्त वर्ण्र्ााो रातो रङ्ग उषाको धारणासँग मिल्दछ । उषाको मौलिक स्वरूपमा उषाकाल अर्थात् सूर्योदयको समय र र्सर्ूय अस्ताउने समयको धारणा रहेको छ । भनाइको तार्त्पर्य के हो भने उषाकाल रातो रङ्गसँग सम्बन्धित छ । उषाकालमा केही समयका लागि आकाश रातो ह’न्छ र सम्पर्ूण्ा संसार रातो देखिन्छ र त्यस अवस्थालाई ऋग्वेदसंहितामा रातो रङ्गलाई उषाको प्रतीक मानेर उनका सेनाले अन्धकारलाई आक्रमण गरे भनेर वर्ण्र्ाागरिएको छ । यसरी रातो रङ्गको सर्न्दर्भमा वैदिक देवी उषा र जापानको …कोजिकी' मा उल्लिखित महारानी …जिन्ग’ कोगो'को समानता रहेको क’रा अवगत ह’न्छ । उपयर्’क्त जापानी मिथकहरू र वैदिक साहित्यको सांस्कृतिक समानताहरूबारे अझै विस्तृत अन’सन्धानर् गर्न बाँकी नै छ तापनि उक्त किंवदन्ती र मिथकको वैज्ञानिक तथा त’लनात्मक अन’सन्धानले मानवजातिको इतिहासमा नयाँ प्रकाश पार्छ र खासगरी एसिया महादेशको सांस्कृतिक विकासक्रमको अध्ययनमा सोही विषयको वैज्ञानिक महìव उल्लेखनीय देखिन्छ । ती मिथकहरूलाई काल्पनिक तìवका रूपमा बोध नगरी त्यसमा रहेको सारतìव र मूल धारणाबारे आध’निक दृष्टिले प’नरावलोकलन गनर्’ आवश्यक देखिन्छ ।



मिचिहिरो नारिता

गोर्खापत्र







तपाईंको प्रतिकृया
पुरा नाम
ईमेल ठेगाना
वेबसाईट
प्रतिकृया
काप्चा अर्को काप्चा प्राप्त गर्नु होस्

[ Back ]

सर्वाधिकार © अनलाइन नेपाली साहित्य मंच, स्था २०६२, प्रायोजकः डेटिङहेण्ड डट् कम