Online Nepali Literature Forum
   

Users Online : 1
| More
अक्षरको आकार:   - | +
विचार, लेख
राजा त गए अब छोटे राजा र संकार हटाउनु पर्‍यो (मुक्ति योद्धा) - [2008-06-16]

सामन्ति संस्कार वा चरित्र हरेक नेपालीको चिन्तन र व्यवहारमा जरा गाडिएर रहेको छ। सहायक रथी तथा सोभन्दा माथिका अधिकृतहरुको श्रीमतिहरुलाई रानीसाप भन्नु पर्ने सामन्ती राजतन्त्रको संस्कारयुक्त सम्बोधनको भाषा उनीहरुमा कायम छ, यसले राजतन्त्रको अवशेष बोकेको हुन्छ। अझ पनि नेपाली समाजमा कुनै व्यक्तिलाई सम्मान गर्नु पर्‍यो वा श्रीमतिहरुले श्रीमानहरुलाई माया गरेर बोलाउनु पर्‍यो भने राजा भनी सम्वोधन गर्ने चलन छ यो बन्द गरिनु पर्दछ। अझै पनि धेरै स्थानको नेपाली समाजमा ठकुरीहरुलाई राजा भनी सम्वोधन गर्ने र छुट्टै सामाजिक सम्मान दिने चलन छ, त्यो तुरुन्त बन्द गर्नु पर्दछ। Ambassador को नेपाली रुपान्तरण अहिलेसम्म राजदुत भनी प्रयोगमा छ। त्यसको अर्थ अनुसारको उपयुक्त नेपाली रुपान्तर शव्द चयन गरी प्रयोगमा ल्याउनु पर्छ। Politics को नेपाली शव्दावलि राजनीति भनी प्रयोग भइरहेको छ। त्यसको उपयुक्त नेपाली रुपान्तरण शव्द खोजी प्रयोग आरम्भ गर्नु पर्दछ।



नागरिक भइसकेका राजा ज्ञानेन्द्रलाई नेपाल सरकारले उपलव्ध गराएको सुविधा, ज्ञानेन्द्रको मागहरुको बढोत्तरी, नारायणहिटी छाड्नु अघि उनले दिएको अहंकारपूर्ण अभिव्यक्ति सबै चिजलाई हेर्दा राजसंस्थाको समूल अन्त्य नभएको आभास मिल्छ। त्यति मात्र हैन, अन्य कैयन् तथ्यहरु, सामाजिक व्यवहार, राज्य व्यवस्थाभित्र र बाहिरका प्रतिकात्मक प्रयोगका वस्तुहरु छन्, जसको समूल अन्त्य नहुँदासम्म सामन्ति राजसंस्था नेपालबाट अन्त्य नभएको ठहर्छ। यसलाई परिवर्तन गर्ने तर्फ राजनैतिक पार्टी र तिनका नेताहरु, बुद्धिजीवीहरु, नागरिक समाजका अगुवाहरु तथा सचेत नागरिकहरु सतर्कताका साथ लाग्नुपर्छ। हजारौँ नेपाली जनताको बलिदान सहितको सताव्दिऔको संघर्षपछि अन्त्य हुन लागेको राजतन्त्र समूल अन्त्य नहुने र कुनै पनि अवस्थामा त्यस क्रुर सामन्ति शासनको भूतले नेपाली जनतालाई तर्साइ/सताइ रहनेछ।



सामन्ती राजसंस्था बचाई राख्ने केही क्षेत्रहरु र चालिनु पर्ने कदमहरुः





१.नेताहरुमा विद्यमान अहंकारयुक्त भावना र कार्यसैलीः



सामन्ति संस्कार वा चरित्र हरेक नेपालीको चिन्तन र व्यवहारमा जवर्जस्त स्थापित/घर गरेको छ। अहंकार, मपाईत्व, उच्चताभाष, पुरुष-प्रधानता, अशहिष्णुता, विभेद आदी सामन्ति व्यवस्थाको चरीत्र हो। नेताहरुले “म” कसैसंग संझौता गर्दिन “मेरोलागि” भन्ने अहंकारी भनाई र्सवजनिक गर्नूले छोटेराजाहरुको शत्तामा स्थान पाएको प्रष्ट पार्दछ। सवैको भावनाको कदर गरी काम गर्नूको सट्टा म भन्ने चिन्तनको अन्त्य नहूदा सम्म सामन्ति व्यवस्थाको अन्त्य भएको र्ठहर्दैन।



-छूवाछूत तथा उचनिच जस्ता विभेदकारी सामाजिक व्यवस्था, पूरुष प्रधानता, खषभाषि पहाडिया राष्ट्रवादले स्थान पाउदा सम्म सामन्ति व्यवस्थाको अवशेष कायम रहि रहन्ोछ।



८ दशकका अशक्तहरु समेत कूनै उल्लेख्य त्याग/र्समर्पण र दृष्टिकोण विना दशकौदेखि निर्णायक स्थानको प्रमूख जिम्मेवारी र सत्तामा टासिरहने प्रबृत्ति नहटेसम्म नव सामन्तहरु तथा छोट राजाहरु एदय भएको र्ठहर्छ।



-आफूवाहेक अरुको अस्तित्व नस्वीकार्ने तथा आफू शक्तिवाट हटेपछि पृथ्वी नै घूम्न छोड्छ भन्ने जस्ता चिन्तन नत्यागे सम्म सामन्ति अवसेस कायम नै भएको र्ठहर्छ।



-जनतामा परिणत भइसकेको राजाका परिवारका सदस्यहरुलाई लाचारिपूर्वक नारायणहिटी दरवारमा बस्न दिएको निर्णयलाई अविलम्ब परिवर्तन गरी ज्ञानेन्द्र शाहलाई रणनीतिक रुपमा महत्वपूर्ण नागार्जुन• दरवारको वासस्थानलाई अस्थायी तुल्याई खास समयमा त्यहाँबाट निकाल्नु पर्दछ।





२.नेपाली सेना प्रहरी आदि सुरक्षा निकायः



अझ पनि नेपाली सेनाका उच्च पदस्थ अधिकारीहरु शाह वा राणा परिवारका सदस्यहरु छन्। अन्य जात थरकाहरु पनि सेवा प्रवेश ताका दखि नै राजसंस्था एकमात्र नेपालीको एकताको संरक्षक, एकताको प्रतिक र राष्ट्रको मालिकको रुपमा परिचय गराउने दर्शनबाट निर्देशित भएको र सैनिक ऐन २०१६ को प्रावधानहरु पुरा गर्दै उच्च पदमा पुग्दा पूर्णतः राजतन्त्रवादी हुने भएकोले सो ऐनलाई परिवर्तन नगरी यही स्थिति कायम राखिराखेमा मौका पाएको दिन नेपाली सेनाले राजतन्त्रलाई पुनर्जीवन दिन प्रयास गर्न सक्नेछ।



सेनाको सेनाको हरेक क्याम्प भित्र राजनैतिक पार्टी तथा तिनका नेताहरुको विरुद्द वोल्ने परम्परालाई नजिकबाट थाहा पाउनेहरुले शाही हटाएर नेपाली सेना लेख्दैमा नेपाली सेना हुन नसक्ने अनुमान लगाउन सकिन्छ।



आजसम्म अधिकांस अवस्थामा रक्षामन्त्री नियुक्त नगरी सिधै राजा संग रिपोर्टिङ्ग हुने र लोकतन्त्र स्थापना पछि पनि प्रधानमन्त्रीलाई बेलावखत धम्क्याउँदै रक्षा सचिव आदिलाई वाई पास गर्दै गोप्य रिपोर्टिङ्गमा जाने चलन अरु खतरा छ।



उनीहरुमा दरवारिया भाषा तथा सामन्ति संस्कार र व्यवहार अझ कायम छ। भाषाको वर्ग कायम राखेर सामन्ति व्यवस्थाको अन्त्य तत्काल गर्न सम्भव छैन।



सहायक रथी तथा सोभन्दा माथिका अधिकृतहरुको श्रीमतिहरुलाई रानीसाप भन्नु पर्ने सामन्ती राजतन्त्रको संस्कारयुक्त सम्बोधनको भाषा उनीहरुमा कायम छ, यसले राजतन्त्रको अवशेष बोकेको हुन्छ।



लगभग जागिर खाएको ४० वर्षम्म पनि पदमा रहिरहने कारण नयां उर्जा र सोंचको अभावमा नयां परिवर्तन लाई आत्मसात गर्न नसकी पुरानै कुराको संरक्षण भइरहन्छ।



सुरक्षा निकायमा काम गर्ने तल्लो तहका कर्मचारीहरु हाकिमको रनर वा अर्दली भएर काम गर्ने परम्पराले सामन्ति व्यवस्थालाई निरन्तरता दिईराखेको छ।



नयाँ मान्यता र दर्शन सहित प्रशिक्षित हुने गरी सेनाको अविलम्ब पुनसंरचना गरिनु पर्दछ।





३. सामाजिक मान्यताः



अझ पनि नेपाली समाजमा कुनै व्यक्तिलाई सम्मान गर्नु पर्‍यो वा श्रीमतिहरुले श्रीमानहरुलाई माया गरेर बोलाउनु पर्‍यो भने राजा भनी सम्वोधन गर्ने चलन छ यो बन्द गरिनु पर्दछ।



अझै पनि धेरै स्थानको नेपाली समाजमा ठकुरीहरुलाई राजा भनी सम्वोधन गर्ने र छुट्टै सामाजिक सम्मान दिने चलन छ, त्यो तुरुन्त बन्द गर्नु पर्दछ।



राजाहरु सम्बन्धी धेरै सामाजिक कुरीतिपूर्ण मान्यताहरु प्रचलनमा छन् त्यसलाई तुरुन्त अभियानकै रुपमा बन्द गर्नेतर्फ कदमहरु चालिनु पर्छ।



ठूलालाई लम्पसार परेर ढोग्ने वा पूज्नू पर्ने सामाजिक मान्त्यताको सिकार हुन पुगी हाम्रा नेताहरु कहि सानो खोला पार गर्दा समेत अरुलाई वोकी माग्ने, समाजका जान्ने बूझ्ने भनाउदाहरु सामान्य काम पनि नोकर चाकर वाट सम्पन्न गराउने परम्परावाट ग्रस्त भएका कारणवाट छोटे सामन्तहरुले सामन्तवादलाई निरन्तरता दिइराखेको भन्न मिल्छ।



साहूलाई कूत तिर्ने जस्ता सामन्ति अर्थ व्यवस्थ्ाा अझ जिवित भएको कारण सामन्ति व्यवस्थाको अवसेस आर्थिक रुपमा पनि जिवीत रहिरहेको छ।



अझै सम्म समाजका कयौ उच्च पदस्त व्यक्तिहरु त्ाथा वूद्धिजिवी भनाउदा आफू जांड खाएर नालायक हूने अनि अर्को दिन हिजो त गोल्छे -सार्की) भईएछ भनि अरु श्ाभ्य मानिसलाई होच्याउने र आफ्नो पाप कर्म पखाल्ने दूस्साहस गर्छन। यो चिन्तन दण्डनिय नवनाउदा सम्म सामन्त्ावादको अवशेष वचेको नै र्ठहर्छ।



-हलि, हरुवा, वधूवा, कमरा वस्ने चलन सामन्ति सामाजिक व्यवस्थाको निरन्तरता हो। यी कूचलन कायम रहेसम्म सामन्ति व्यवस्था अन्त्य सम्झव छैन।



-ठूला घरहरुलाई दरवार भनिने शव्दावलीहरुको प्रयोग कम गर्नू पर्दछ।





४. कानुन र शव्दावलिहरुः



-Ambassador को नेपाली रुपान्तरण अहिलेसम्म राजदुत भनी प्रयोगमा छ। त्यसको अर्थ अनुसारको उपयुक्त नेपाली रुपान्तर शव्द चयन गरी प्रयोगमा ल्याउनु पर्छ।



-Politics को नेपाली शव्दावलि राजनीति भनी प्रयोग भइरहेको छ। त्यसको उपयुक्त नेपाली रुपान्तरण शव्द खोजी प्रयोग आरम्भ गर्नु पर्दछ।



-Palace लाई राजदरबारको सट्टा दरवार मात्र भनिनु पर्दछ। President को नेपाली रुपान्तरण राष्ट्रपतिको सट्टा राष्ट्राध्यक्ष भनिनुपर्छ।



-न्यायधिसहरुलाई श्रीमानको सट्टा अन्य कुनै उपयुक्त शव्दले सम्वोधन गरिनु पर्छ।



राज्य रजौटा ऐन अहिले सम्म कायम छ, त्यसलाई अविलम्ब खारेज गरिनु पर्दछ।



विभिन्न स्थानमा भएका टाकुरे राजाहरुको राजा पदवी तुरुन्त खोसुवा गरिनु पर्दछ।



अझसम्म अस्तित्वमा रहेको राजकाज तथा राजद्रोह सम्वन्धि ऐन तथा अन्य सामन्ति व्यवस्थालाई वचाउ गर्न वनेको कानूनि प्रवधानहरु तत्काल खारेज गरिनु पदर्छ।



हिन्दू धार्मिक चिन्तन वाट निर्देसित कानूनि प्रावधानहरु प्ारिवर्तन नगर्दा सम्म पतिदेवोभव भन्ने मान्यता तथा ४ जातको कथित सामाजिक विभेदपर्ूण्ा वर्गिकरण कायम रहने र कूनै न कूनै रुपमा सामन्ति व्यवस्थाको अवशेषलाई बचाउन कार्यको निरन्तरता कायम रहन्छ।



यसका अलावा अन्य कयौ सामन्ति संजालहरु जिवीत छन् जस्ले राजतन्त्रको अन्त्य गरेर पनि सामन्ति व्यवसथाले जरा गाड्न मद्दत पूगिरहेको छ। यसलाई तत्काल परिवर्तन नगर्ने हो भने फेरी पनि मूल सामन्तको स्थानमा सामन्ति चिन्तन सहितका छोटा राजाहरु उदाई नै रहनेछन्। र राष्ट्रलाई अग्रगमन तिर लैजानूको सट्टा पूरानै शैलिको पूनराबृत्ति गर्राई राख्ने प्रबल सम्भावना छ। सामाजिक वा लै•कि रुपबाट सवैलाई सामाजिक समानता प्राप्त नभए सम्म राजतन्त्रको अन्त्य भई लोकतन्त्रको स्थापनाको कूनै मूल्य हूने छैन। सवैलाई यो राष्ट्र मेरो हो भन्ने भावनासाथ समान अवसर प्रदान नगरी सवैलाई विकासमा समाहित नगर्दा सम्म राष्ट्रमा सामन्ति व्यस्था र छोटेराजाहरुले राज गरिनै रहने छ। सवै सचेत नागरिकमा चेतना आया।।।







मुक्ति योद्धा

mukti_yoddha@yahoo.com








तपाईंको प्रतिकृया
पुरा नाम
ईमेल ठेगाना
वेबसाईट
प्रतिकृया
काप्चा अर्को काप्चा प्राप्त गर्नु होस्

[ Back ]

सर्वाधिकार © अनलाइन नेपाली साहित्य मंच, स्था २०६२, प्रायोजकः डेटिङहेण्ड डट् कम